Dassin (og byssubófarnir)

Bandaríski leikstjórinn Jules Dassin lést í Grikklandi á mánudaginn var, 96 ára að aldri. Ferill hans var harla óvenjulegur. Hann byrjaði í Hollywood og vakti fyrst athygli með töff noir myndum sem nutu mikilla vinsælda. Varð svo eiginlega landflótta eftir að hann var svartlistaður fyrir kommúnískar eða óamerískar skoðanir. En tókst að taka upp þráðinn að nýju í Evrópu, merkilegt nokk, og gerði myndir sem einkennast af “American pace and European style”, eins og Film Guardian kemst að orði.

Yfirleitt liggur traffíkin í hina áttina, evrópskir leikstjórar eru fengnir til BNA til að ljá þarlendum kvikmyndum smá European style.

En út í aðeins aðra sálma.

Þegar ég horfði á Rififi stikluna rifjaðist upp fyrir mér hvað hann er alltaf skondinn þessi skotstíll í gömlum bíómyndum. Og þá er ég að tala um vopn. Karlarnir halda á byssunni í mittishæð og ota henni alltaf snöggt fram um leið og þeir taka í gikkinn –  rétt eins og þeir séu að hrista kúluna fram úr hlaupinu. Ætla mætti að byssuhöndin ætti að kippast til baka (undan högginu) um leið og skotið ríður af en því er ekki að heilsa. Þarna eru klárlega einhver önnur og athyglisverðari eðlislögmál að verki en maður á að venjast úr grámyglu hversdagslífsins.

Hér áður fyrr urðu byssumenn því að vera í settlegri miðmynd — þ.e.a.s. ef bæði andlitið og vopnið áttu að sjást í einu.

En skotstíllinn hefur breyst, byssumenn í kvikmyndum eru fyrir lifandis löngu farnir að taka með báðum höndum um byssuskeftið og lyfta vopninu upp í augnhæð með báða handleggi beina og stífa. Sem gefur kost á nærmynd þar sem eiginlega ekkert sést nema andlitið, höndin og vopnið. Með auga skotmannsins og auga vopnsins, þ.e. opi byssuhlaupsins, stillt upp hlið við hlið.

Kvikmyndir kalla hástöfum á raunsæi og áhorfendur nú á dögum vita fullvel hvernig menn bera sig að þegar þeir skjóta úr byssu. Þeir hafa margoft séð raunverulega byssumenn að verki (t.d. löggur) í fréttum og heimildamyndum í sjónvarpinu. Þannig að það þýðir ekkert að bjóða þeim upp á bófa sem halda á byssunni eins og kokteilglasi og eru með hina höndina á kafi í frakkavasanum.

En raunsæi spraunsæi. Raunsæi snýst ekki um annað en bera eitthvað á borð sem virkar trúverðugt.

Þó að skotmenn hvíta tjaldsins hafi loksins lært hvernig eigi að bera sig fagmannlega að er flest sem viðkemur byssum í kvikmyndum tómt blöff. Það er t.d. segin saga að þegar menn koma að læstri hurð þá tekst þeim að mola lásinn með því að skjóta á hann og málið er dautt, dyrnar opnast af sjálfu sér. Þetta er ekki hægt að leika eftir í raunveruleikanum. Ekki nema menn séu hreinlega með fallbyssu og blasti lásnum út í hafsauga ásamt stórum parti af hurð og karmi.