Hverjir skrifa handritin að íslenskum bíómyndum?

Spurningin ætti kannski ferkar að vera þessi: Er farið að hilla undir sérstaka handritshöfundastétt á Íslandi?

Fyrstu tíu árin eftir stofnun Kvikmyndasjóðs (eða 1980-1990) komu einungis þrír “hreinræktaðir” handritshöfundar að gerð handrita að íslenskum bíómyndum.  Einn þeirra skrifaði handritið í samvinnu við leikstjórann en hinir tveir eru krediteraðir sem sólóhöfundar. Samtals þrjár myndir af 27 (11%). Hinar 24 myndirnar (89%) voru skrifaðar af leikstjórum og/eða framleiðendum.

Með “hreinræktuðum” á ég auðvitað við handritshöfunda sem vinna við skriftir einvörðungu, s.s. gegna ekki jafnframt öðrum lykilhlutverkum við gerð kvikmyndarinnar. Eins og það að leikstýra henni, framleiða, leika í henni o.s.frv.

Á næstu 10 árum (1990-2000) snarfjölgaði handritshöfundum. Fimm höfundar eru með sólókredit fyrir handrit og auk þess eru fjórar kvikmyndir á tímabilinu skrifaðar í samvinnu handritshöfundar og leikstjóra (í einu tilfelli framleiðanda). Samtals koma handritshöfundar að 9 myndum af 30 (30%) á árabilinu.

Á fyrsta áratug nýrrar aldar fjölgar handrithöfundum svo enn. Í 9 kvikmyndum eru handritshöfundar með sólókredit (eða tveir/þrír höfundar skráðir fyrir handriti myndarinnar). Í 10 tilfellum eru handritin skrifuð í samvinnu leikstjóra og handritshöfunda(r). Samanlagt gera þetta 19 kvikmyndir af 43, eða 44%.

Handritshöfundum hefur verið að fjölga hægt og bítandi segir tölfræðin okkur. Í upphafi kvikmyndavorsins var ekki nema (sirka) eitt handrit af hverjum tíu sem var skrifað af “hreinræktuðum” skríbent. Eftir aldamót  er þetta hlutfall komið upp í sirka fjögur og hálft. Sem er ekki ýkja hátt, innan við helmingur.

Eftir 30 ár eru leikstjórar sumsé enn ráðandi í þessu sporti sem heitir handritsgerð, hvernig svo sem menn vilja útskýra það. Þetta sést t.d. þegar skoðuð eru sólókredit leikstjóra fyrir handrit. Á 9. áratugnum voru meira en helmingur handrita (52%) skrifuð af leikstjórum (einum). Á 10. áratugnum var þetta hlutfall komið niður í 43%. Á fyrsta áratug nýrrar aldar er þetta hlutfall svotil óbreytt (44%). Stóraukin framlög ríkisins til KMÍ (frá 1998) virðast ekki hafa haft nein stórvægileg áhrif til eflingar handritshöfundastéttinni.

Aðalþróunin í íslenskri kvikmyndagerð virðist felast í því að framleiðendum vex fiskur um hrygg. Þeim hefur sífellt fjölgað sem fást við framleiðslu eingöngu (framleiðsla verandi listin að útvega peninga). Mjög lengi framanaf létu framleiðendur/meðframleiðendur mjög til sín taka sem meðhöfundar leikstjóra að handritum. En eftir aldamót steinhættu þeir því; fóru væntanlega að sinna öðrum og meira aðkallandi verkefnum. Um leið fóru leikstjórar að leita til handritshöfunda í auknum mæli (bæði nýliða í greininni og fólks með reynslu), ekki síst sem meðhöfunda.

Á morgun (eða einhverntíman í vikunni): Meiri tölfræði um handritsgerð í bíómyndum.